พระประวัติพระเครื่องเมืองกำแพง

ยอดพระเครื่องอันดับหนึ่ง ของจังหวัดกำแพงเพชร และจังหวัดใกล้เคียงจัดอยู่ในชุด "เบญจภาคี"ที่มีค่าในทางโภคทรัพย์ยิ่งนัก

ตำนานการสร้าง
พระกำแพงทุ่งเศรษฐีนั้น กำเนิดที่พระบรมธาตุนครชุม เมื่อคราวพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จประพาสเมืองกำแพงเพชร เมื่อปี พ,ศ,๒๔๔๙ ดังมีใจความดังต่อไปนี้ "เมื่อกินข้าวแล้ว ล่องเรือมาขึ้นที่วัดพระธาตุ วังเดิมเป็นพระเจดีย์เช่นเดียวกับที่วัดพระธาตุใหญ่ ๑ ย่อม ๒ องค์ พญาตะก่ารวมสร้าง ๓ องค์รวมเป็นองค์เดียวกัน แปลงรูปเป็นพระเจดีย์มอญ แต่ยังไม่แล้วเสร็จพญาตะก่าตายพะโป๊ะจึงได้มาปฏิสังขรณ์

ต่อมาได้ยกฉัตรยอดวังทำแต่มพะละแหม่งเพิ่งแล้ว แต่ฐานชุกชียังไม่ถือปูนไม่รอบพระเจดีย์องค์นี้ทาสีเหลือง มีลายสีเหลือง แลดูในน้ำงามดี มีพระครูอยู่ในวัดเป็นเจ้าคณะรองรูปหนึ่ง พระครูเจ้าคณะแขวงอำเภอ พรานกระต่ายอีกพวกหนึ่ง เป็นสองพวกออกจะลงรอยกัน มีโรงเรียนอยู่ในหมู่กุฏิมีราษฏรมาหาเป็นอันมาก "พระเจดีย์ทั้ง ๓ องค์นี้ นายชิด มหาดเล็ก หลานพระยาประธานคโรทัย วึ่งเป็นนายอำเภออยู่ในมลฑลนครชัยศรี ลาป่วยออกมารักษาตัว ไปได้ตำนาน และพระพิมพ์มาให้

ยังมีกษัตริย์พระองค์หนึ่ง ทรงพระนามว่า พระยาศรีธรรมโศกราช ทรงดำริที่จะบำรุงพระพุทธศาสนา จึงไปเชิญพระธาตุจากลังกา และสร้างเจดีย์บรรจุไว้ที่แควแม่น้ำปิงและแม่น้ำยมเป้นจำนวน ๘.๔๐๐๐ พระเจดีย์พระฤาษีจึงได้สร้างพระพิมพ์ขึ้นถวายพระญาศรีธรรมโศกราชเป็นอุปการะ จึงได้บรรจุพระธาตุ และพระพิมพ์ไว้ในพระเจดีย์ตั้งแต่นั้นมา เหตุที่พบพระพิมพ์กำแพงเพชรขึ้นนี้ เมื่อปีระกาเอกศก จุลศักราช ๑๒๑๑ สมเด็จพระพุฒาจารย์โต วัดระฆังฯ ขึ้นมาเยี่ยมญาติในเมืองกำแพงเพชร ได้อ่านแผ่นศิลาจารึกไทยโบราณที่มีอยู่ในวัดเสด็จ ได้ความว่า มีพระเจดีย์โบราณบรรจูพระบรมธาตุ อยู่บนบริเวณแม่น้ำปิง ฝั่งตะวันตก ตรงหน้าเมืองข้าม จึงได้ค้นขว้ากันขึ้นตามพพระเจดีย์ ๓ องค์ ชำรุด ทั้ง ๓ องค์ พญาตะก่า ขอสร้างรวมเป็นองค์เดียว จึงได้ลื้อพระเจดีย์ จึงได้พบพระพิมพ์และวิธีบูชา

นายชิดได้กล่าวสรุปถึงพระพิมพ์เมืองกำแพงเพชรเมื่อทูลเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมีความว่า "วันที่ ๒๒ สิงหาคม รัตนโกสินทร์ศก ๑๒๕ ข้าพระพุทธเจ้า นายชิด มหาดเล็กวรเดช หลานพระยาประธานนคโรไทยจางวางเมืองอุทัยธานี เดิมได้รับราชการในกระทรวงมหาดไทยเป็นตำแหน่งนายอำเภอ อยู่มลฑลนครชัยศรีข้าพระพุทะเจ้าป่วยเจ็บทุพพลภาพ จึงกราบถวายบังคมลาออกจากหน้าที่ราชการ ขึ้นมารักษาตัวอยู่บ้านภรรยาที่เมืองกำแพงเพชร ข้าพระพุทธเจ้าได้สืบเสาะหาพระพิมพ์ของโบราณซึ่งมีผุ้ขุดค้นได้ ในเมืองกำแพงเพชรนี้ได้ไว้หลายอย่าง พร้อมพิมพ์แบบทำพระหนึ่งแบบขอพระราชทานทูลเกล้าฯ ถวาย

ข้าพระพุทธเจ้าได้สืบถามผู้เม่าผู้แก่ ถึงตำนานพระพิมพ์เหล่านี้ อันเป็นที่เชื่อถือกันในแขวงเมืองกำแพงเพชรสืบมาก่อนได้ความว่าพระพิมพ์เมืองกำแพงเพชรนี้ มีมหาชนเป็นอันมากนิยมนับถือฤาชามาช้านานแล้ว มีคุณานิสงฆ์แก่ผุ้สักการบูชาในปัจจุบัน หรือมีอนุภาพทำให้สำเร็จสมความปรารถนาแห่งผู้มีไว้สักการบูชาด้วยอเนกประการ"

สัณฐานของพระพุทธนี้ตามที่ได้มีผู้พบเห็นมีดังนี้
๑. พระลีลา (ที่ว่าพระเดินอย่างหนึ่ง
๒. พระยืนอย่างหนึ่ง ๓ พระนั่งสมาธิอย่างหนึ่ง

วัตถุที่ทำเป็นองค์พระต่างกันเป็น ๔ อย่าง คือ ๑. ดีบุก (หรือตะกั่ว) ๒. ว่าน อย่างหนึ่ง ๓. เกษรอย่างหนึ่ง ๔. ดินอย่างหนึ่ง